Trong dòng chảy lịch sử của Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Trà Kiệu, biến cố năm Ất Dậu (1885) luôn là một mốc son chói lọi ghi dấu sự can thiệp kỳ diệu của Đức Mẹ để bảo vệ đoàn con trước sự bách hại. Nhìn lại những ngày tháng thử thách hào hùng đó, bên cạnh Cha quản xứ Bruyère (Cố Nhơn) cùng đoàn tín hữu kiên trung, chúng ta không thể không nhắc đến Cố François-Marie Geffroy — vị thừa sai đã dấn thân trong bão tố, trực tiếp đến Trà Kiệu để ghi lại những dự liệu lịch sử vô giá cho Trà Kiệu.
Một đời thừa sai tận tụy với Đất Việt
François-Marie Geffroy sinh ngày 04 tháng 7 năm 1843 tại Trémel, thuộc giáo phận St. Brieuc, Pháp. Ngài gia nhập Hội Thừa sai Paris (MEP) và thụ phong Linh mục ngày 11 tháng 6 năm 1870. Ngay sau đó, ngài nhận văn thư bổ nhiệm đi địa phận Đông Đàng Trong (Quy Nhơn) và đáp tàu sang Việt Nam.
Suốt nhiều thập kỷ sứ vụ, ngài đã dấn thân qua nhiều khó khăn cùng đoàn chiên:
- Tại Khánh Hòa (1871–1879): Ngài phụ trách hạt Nha Trang giữa thời kỳ vạch ra nhiều thử thách sau cuộc bách hại của vua Tự Đức. Ngài khéo léo sử dụng hộ chiếu của Triều đình Huế cấp để bảo vệ con chiên khỏi những hủ tục và sự nhiễu hại của quan lại.
- Tại Gia Hựu (Bình Định): Ngài về nhận xứ giữa lúc nạn dịch và nạn đói hoành hành sau trận lụt 1878, tận tụy mở cửa nhà xứ đón nhận hàng trăm trẻ em mồ côi thoi thóp.
Ngài là vị linh mục am tường Hán học và tiếng Việt xuất sắc, luôn dành tình thương bao la cho đoàn chiên với phương châm sống: “Hãy rộng lượng hơn là khắt khe” và “Chẳng bao giờ tôi dám bước lên bàn thờ Chúa mà trong lòng vẫn còn ôm giận hờn”.
Hành trình bão tố và ân duyên với Trà Kiệu
Tháng 8 năm 1885, phong trào Văn thân bùng phát dữ dội tại miền Trung. Nhận thấy giáo hạt Gia Hựu (nay thuộc Giáo phận Quy Nhơn) nguy biến, Cố Geffroy đã dũng cảm vượt biển ra Tourane (Đà Nẵng) rồi ra Huế để xin giới chức cầm quyền ứng cứu.
Trở về trên chiếc ghe nhỏ trong đêm mồng 3 rạng mồng 4 tháng 8 năm 1885, khi đi ngang qua vùng biển Quảng Nam và Bình Định, Cố Geffroy đã tận mắt chứng kiến những cột khói ngút trời từ các làng Công giáo bị thiêu rụi. Khi trở lại vùng Quảng Nam, ngài đã trực tiếp đi qua các họ đạo, ghi nhận tình hình chiến sự và sự che chở lạ kỳ mà Đức Mẹ đã dành cho Trà Kiệu.
Bài viết đăng trên tuần báo Missions Catholiques (Paris) ngày 03, 10 và 17/09/1886. Vài tháng sau biến cố Trà Kiệu (1885), Cha Geffroy đã đến tận nơi, lắng nghe nhân chứng và tường trình gửi về MEP. Với góc nhìn trực tiếp, khả năng quan sát sắc bén và ghi chép tỉ mỉ, ngài đã khắc họa chân thực cuộc bao vây, tinh thần kiên trung của giáo dân cùng hình ảnh “Người Đàn Bà uy nghi trên nóc nhà thờ”. Đây là tài liệu gốc vô giá minh chứng cho biến cố Đức Mẹ Trà Kiệu. (Xin mời đọc bản dịch Việt và Anh ngữ tại đây: https://trakieu.net/tra-kieu-trong-con-bach-hai-o-dang-trong/).
Di sản còn mãi với thời gian
Sau khi biến cố trôi qua, Cố Geffroy trở lại Gia Hựu để gầy dựng lại giáo xứ từ đống tro tàn, quy tụ hài cốt của các Kitô hữu tử đạo và xây dựng Đài Thánh Tử Đạo. Ngài tiếp tục coi sóc đoàn chiên cho đến khi trút hơi thở cuối cùng trong Chúa vào ngày 25 tháng 1 năm 1918.
Tri ân Cố François-Marie Geffroy không chỉ là tưởng nhớ một vị thừa sai nhiệt thành của Giáo hội Việt Nam, mà còn là tâm tình của người con Trà Kiệu dành cho một ân nhân lịch sử — người đã gieo bước chân trong bão táp để lưu giữ lại cho muôn đời sau khúc ca tạ ơn về Tình Thương Đức Mẹ trên đất Trà Kiệu.
Nội dung chính bài viết và hình Cha Geffroy lấy ở đây: https://irfa.paris/en/missionnaire/1062-geffroy-francois/
